Pheng Visotharamuny

Tuesday, September 29, 2015

កំណាព្យ" ពិពណ៌នានៃនគរយក្ស " និពន្ធដោយ ៖ ផេង សុខវ៉ាន់ដា

សូមជូនកំណាព្យ ១ ចំពោះខេមរៈជន ដែល
ចង់ដឹង ចង់ស្គាល់ពីនគរយក្ស ។ តើនគរយក្ស
នៅឯណា ?? បើញាតិចង់ដឹង សូមបងប្អូន
អញ្ជើញអានកំសាន្ត លេងជាមួយយើងខ្ញុំដូច
តទៅដើម្បីបានជ្រាបទាំងអស់គ្នា ៖
==<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<==
កំណាព្យ" ពិពណ៌នានៃនគរយក្ស "
-------បទពាក្យ ៧ -----------
+ តាមព្រេងបុរាណ បញ្ជាក់ថា
នគរយក្សា ខាងលិចមេឃ
ឆ្ងាយណាស់សែនឆ្ងាយៗពន់ពេក
នៅខាងលិចមេឃ មានដីសល់ ។
+ ឆ្លងកាត់សមុទ្រឥតសសៃ
ហួសនិងវិស័យ គេទៅដល់
ឆ្លងទាំងនគរ រងទឹកខ្យល់
ផែនដីនឹងថ្កល់ ឥតមានភ្លៀង ។
+ និយាយទំហំផែនដីយក្ស
ធំពន់ពេកជាក់ យក្សជាន់ផ្អៀង
ព្រះអាទិត្ររៈ រស្មីព្រាង
ច័ន្ទរះបញ្ឆៀង ពីខាងលិច ។
+ និយាយពីបុត្រានិងបុត្រី
តាមកម្មលោកិយ បានកំហិត
បុត្រីជាមនុស្ស មានល្អចិត្ត
រូបកាយវរមិត្ត ស្រស់អស្ចារ្យ ។
+ បុត្រាជាយក្ស កម្លាំងខ្លាំង
មានចិត្តមោហ៍បាំង កាចណាស់ណា៎
ខុសពីបុត្រី វិស័យមនុស្សា
រូបស្អាតស្រស់ថ្លា ល្អទាំងចិត្ត ។
+ បើមានមនុស្ស ពីផែនដី
ចង់បានបុត្រី យក្សស្នេហ៍ស្និទ្ធ
ចេះវិធីញ៉ែ ដល់កម្រិត
មានមន្តស្នេហ៍ចិត្ត ទាំងសំដី ។
+ ជាមនុស្សល្អ កម្រមាន
វិជ្ជាពិតរៀន ឋានទាំងបី
ទាំងទេវតា-មនុស្សលោកិយ
ខ្លាចឬទ្ធិបារមី លើអ្នកនោះ ។
+ នគរយក្សនោះ ដូចសួគ៌ឋាន
រុងរឿងថ្កើងថ្កាន ជាងមនុស្ស
របៀបដឹកនាំ មានគំនូស
ប្រៀបឋានមនុស្ស និតិរដ្ឋ ។
+ បើមនុស្សជាន់ដី នគរយក្ស
វិស័យខ្លួនអ្នក ស្រាលសឹងអី
ស្ទើរតែហោះបើង ដូចសំឡី
ជើងស្អិតជាប់ដី ទើបផុតភ័យ ។
+=<<<<<<<<<<<<<<<<<<=+
២៩ / ០៩ / ២០១៥ ម៉ោង ១ : ៣៣ PM
និពន្ធដោយ ៖ ផេង សុខវ៉ាន់ដា
០១០ ៤៩២ ៤៣៧ & ០១៧ ៥២ ៨៦ ៥២
Email : Visotharamuny@gmail.com

Monday, August 24, 2015

ឈ្មោះផ្លូវ ជាភាសាអង់គ្លេស

ផ្លូវ Road
វិថី Street
រុក្ខវិថី Avenue
មហាវិថី Boulevard
ផ្លូវលំ Path
ផ្លូវកៅស៊ូ Paved road
ផ្លូវគ្រួសក្រហម Graved road
ផ្លូវដី Rough road
ផ្លូវបេតុង Concreted road
ផ្លូវលើ Skybridge
ផ្លូវជាតិ National Road
ផ្លូវទំនើប Highway
ផ្លូវកាត់ Shortcut road
ផ្លូវវាង Detouring
ផ្លូវចំណោទ Hill road
ផ្លូវតូច Small road
ផ្លូវធំ Large road
ផ្លូវឌឿងហែម Alley
ផ្លូវទ័ល Blind alley
ផ្លូវបង់លុយ Paid road
ផ្លូវលើឆ្លងផ្លូវ Overpass
ផ្លូវក្រោមដី Subway
ផ្លូវរថភ្លើង Railway
ផ្លូវទឹក Waterway
ផ្លូវគោក Land road
ផ្លូវអាកាស Airway
ផ្លូវតែ១ Single road
ផ្លូវខ្វាត់ខ្វែង Vein road
ផ្លូវបំបែក Cross road
ផ្លូវកែង Cross street
ផ្លូវកាច់ជ្រុង Corner street
ផ្លូវរលោង Smooth road
ផ្លូវចូល In
ផ្លូវចេញ Out
គន្លងផ្លូវ Lane
តារាវិថី Orbit
ស្ទះផ្លូវ Traffic jam
កំណាត់ផ្លូវ Stretch of road

Thursday, August 20, 2015

វិធីនានាក្នុងការតែងនិពន្ធ : ផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី

វិធីនានាក្នុងការតែងនិពន្ធ :

- វចនវិធី : ជាវិធីប្រើប្រាស់ពាក្យក្នុងអត្ថបទ ។ ពាក្យពេចន៍ត្រូវប្រើឲ្យស្របតាមស្ថានភាព សង្គមបរិយាកាស តួនាទី ឋានៈ មុខរបរ និងប្រភេទនៃរឿងផងដែរដូចជា ពាក្យពេចន៍របស់កសិករ អាជីវករ មន្ត្រីរាជការ រាជសព្ទ សង្ឃសព្ទជាដើម ។
- រចនាវិធី : ជាវិធីប្រើប្រាស់ឃ្លាល្បះ ដើម្បីឲ្យស្នាដៃឬអត្ថបទរឿងមានសម្រស់ទាក់ទាញអារម្មណ៍បង្កើតបាននូវបរិយាកាសអណ្តែតអណ្តូង រំភើបរីករាយ កើតទុក្ខ ព្រួយបារម្ភ ... ។
- សន្ទេហវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឲ្យអ្នកអានងឿងឆ្ងល់ចង់តាមដានអានបន្តទៀត ។
- បដិវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធប្រើសម្រាប់ធ្វើឲ្យតួអង្គមានទំនាស់វិបត្តិគ្នាខាងពាក្យសំដី កាយវិការ វាចាចិត្ត ។
- វណ្ណនាវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធលើកយកតួអង្គ ព្រឹត្តិការណ៍ ធម្មជាតិ ទេសភាព សកម្មភាព មកពណ៌នារៀបរាប់ឲ្យឃើញច្បាស់ហាក់នៅនឹងភ្នែកស្រស់ៗ ។
- ឧបមានវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើការប្រៀបធៀបតួអង្គឬសកម្មភាពតួអង្គនៅក្នុងដំណើររឿងដើម្បីរំលេចនូវរូបារម្មណ៍ ។
- សំវាទវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធធ្វើឲ្យតួអង្គពីរនាក់ឡើងសន្ទនាឆ្លើយឆ្លងគ្នាអំពីបញ្ហាអ្វីមួយ ។
- ឯកវាទវិធី : ជាវិធីដែលគេធ្វើឲ្យតួអង្គមួយរងទុក្ខទោសមានការឈឺចាប់ក្នុងខ្លួន ឬមានវិប្បដិសារីអំពីរឿងអ្វីមួយដោយមានការនិយាយរំលឹកអំពីហេតុភេទឬរឿងរបស់ខ្លួនតែម្នាក់ឯង ។
- វឌ្ឍមានវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធប្រើដើម្បីធ្វើឲ្យដំណើររឿងកាន់តែតងតែងឡើងៗតាំងពីកម្រិតទាបរហូតដល់ខ្ពស់ ។
- ឧបកថាវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធចែកដំណើររឿងជាដំណាក់ៗ ។ មានន័យថា កំពុងតែនិយាយអំពីហេតុការណ៍ត្រង់នេះស្រាប់តែដំណើររឿងត្រូវផ្អាក ហើយចាប់រឿងផ្សេងមកនិយាយវិញម្តង ។
- បុនរុរ្តិវិធី : ជាវិធីតែងកាព្យធ្វើឲ្យផ្ទួនពាក្យសំដីដែលអ្នកនិពន្ធប្រើដើម្បីបញ្ជាក់សកម្មភាពបស់តួអង្គឲ្យកាន់តែជាក់ស្តែងថែមទៀត ។
- ហាសវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិន្ធប្រើក្នុងដំណើររឿងធ្វើឲ្យអ្នកអានផ្ទុះសំណើចដោយមិនដឹងខ្លួន ។
- ប្រលោមវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធចេះលួងលោម បបោសអង្អែលធ្វើឲ្យអ្នកអានរីករាយរំភើប អណ្តែតអណ្តូងតាមដំណើររឿង ។
- ទារុណវិធី : ជាវិធីដែលអ្នកនិពន្ធចេះធ្វើឲ្យដំណើររឿងមានភាពកម្សត់ព្រាត់ប្រាស និងការធ្វើទុក្ខទោសតួអង្គ ។

Friday, August 7, 2015

កត្តាដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌អង្គររុងរឿង

កត្តាចំបងៗដែលធ្វើឲ្យអរិយធម៌អង្គររុងរឿងរួមមានៈ

កត្តាមនុស្ស ឬពលកម្មមនុស្ស
- ព្រះរាជាព្រះអង្គដឹកនាំនិងបញ្ជាផ្ទាល់
- មេដឹកនាំនិងអ្នកក្រោមបង្គាប់មានសាមគ្គីភាព
ឯកភាព និងមានឧត្តមគតិជាតិ
- មានប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រង
- មានទំនុកចិត្តលើអ្នកដឹកនាំ
- មានគំនិតច្នៃប្រឌិត មានការសាកល្បងដកពិសោធន៍
- គោរពលទ្ធិទេវរាជ ពុទ្ធរាជ

កត្តាភូមិសាស្ត្រ
- ដីមានជីជាតិ សំបូរសម្បត្តិធម្មជាតិ ត្រីសាច់ ព្រៃឈើ
សត្វ សំបូរបែប ផ្លូវគមនាគមន៍ជើងទឹកបង្កលក្ខណៈងាយស្រួលដល់ការធ្វើពាណិជ្ជកម្ម

កត្តាប្រវត្តិសាស្ត្រ

- កម្ពុជាគឺជាមហានគរ ជាមហាអំណាចមានទឹកដីលាតសន្ធឹងគ្របដណ្តប់មួយភាគធំនៃអាស៊ីអាគ្នេយ៍
- អាណាចក្រខ្មែរមានអំណាច និងឥទ្ធិពលជាប្រទេសចក្រភពមួយ មានប្រទេសមួយចំនួននាំស៊ួយសាអាករមកថ្វាយស្តេចក្រុងកម្ពុជា

សរុបមកកត្តាមនុស្សនិងពលកម្មមនុស្ស ជាកត្តាចំបងធ្វើឲ្យអរិយធម៌អង្គររុងរឿង។

វប្បធម៌ទូទៅ ដោយ បេង ហេង និង ញឹម បាក់នង សាស្រ្តាចារ្យអក្សរសាស្ត្រមនុស្សសាស្ត្រ បោះពុម្ព ឆ្នាំ១៩៩៤

សូមស្វែងយល់លំអិតបន្ថែមក្នុងសៀវភៅ អាទិទេពក្រុងអង្គរដោយ ថាត់ វ៉ាន់ផាត និង កែវ សុភុន

គុណសម្បត្តិរបស់អ្នកដឹកនាំ

អ្នកដឹកនាំត្រូវមាន សុខភាព សមត្ថភាព និងគុណធម៌ដើម្បីបំពេញតួនាទីជាអ្នកដឹកនាំល្អ។
សុខភាព ជាគុណសម្បត្តិផ្នែករាងកាយដែលអ្នកដឹកនាំទាំងឡាយត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ថែរក្សាឲ្យបានរឹងប៉ឹង។
សមត្ថភាព ជាគុណសម្បត្តិផ្នែកសតិបញ្ញាដែលអ្នកដឹកនាំទំាងឡាយត្រូវបំពេញបន្ថែមឲ្យរឹងរឹតតែខ្លាំងក្លាឡើងជាលំដាប់។
គុណធម៌ ជាគុណសម្បត្តិផ្នែកផ្លូវចិត្តនិងការប្រព្រឹត្តិ ដែលអ្នកដឹកនាំត្រូវថែរក្សា និងគោរពស្មើអាយុជីវិតរបស់ខ្លួន។ បើប្រៀបធៀបនឹងលំនៅដ្ឋានរបស់មនុស្ស គុណសម្បត្តិទាំង៣ ប្រការនេះមានដូចតទៅ៖

សុខភាព ទុកជាសសរផ្ទះ មាននាទីសម្រាប់ទ្រ

សមត្ថភាព ទុកដូចជាជញ្ជាំងផ្ទះ មាននាទីសម្រាប់បិទបាំង

គុណធម៌ ទុកដូចជាដំបូលផ្ទះ មាននាទីសម្រាប់ការពារ

គុណសម្បត្តិទី១ សុខភាព

លក្ខណៈរបស់អ្នកមានសុខភាពល្អរួមមានដូចជា៖
- ជាបុរសឬស្ត្រីពេញលក្ខណៈ
- រាងកាយមិនពិកលពិការ
- ជាមនុស្សមិនជរាពេក
- ជាមនុស្សមិនវិកលចរិត មិនសរសៃប្រសាទ
- ធន់នឹងជំងឺ គឺមិនងាយឈឺផ្តេសផ្តាស
- មិនមានរោគធ្ងន់ ឬសាហាវណាមួយបៀតបៀន
- ជាមនុស្សមានអនាម័យ មិនស្មោកគ្រោក

បើសិនជាមានជំងឺបៀតបៀន ត្រូវប្រញាប់ព្យាបាលឲ្យបានរួសរាន់ ព្រោះថាការបណ្តែតបណ្តោយជំងឺតិចតួចថ្ងៃនេះ អាចនឹងឲ្យឈឺធ្ងន់ថ្ងៃស្អែកដែលរឹតឲ្យខូចការកាន់តែច្រើន។ នៅសហរដ្ឋអាមេរិកកាលប្រធានាធិបតេយ្យរ៉ូណាល់រេហ្គិន មានជំងឺធ្ងន់ ត្រូវវះកាត់ គេឃើញថាលុយដុល្លារ ដែលជារូបិយបណ្ណគោលនៃសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោកចុះថោកភ្លាមមួយរំពេច រីឯក្នុងករណីប្រទេសកម្ពុជាវិញ ជំងឺរបស់សេនាប្រមុខ លន់ នល់ ជាបច្ច័យមួយយ៉ាងធំផងដែរ ដែលនាំឲ្យប្រទេសខ្មែរធ្លាក់ចុះ ព្រោះលោកលន់ នល់ មិនអាចមានសមត្ថភាពបញ្ជា និងដឹកនាំប្រទេសឲ្យដិតដល់។ ពុទ្ធភាសិតមួយពោលថា " អរោគ្យា បរមា លាភា ការមិនមានរោគ គឺជាលាភដ៏ធំបំផុត" ។

គុណសម្បត្តិទី២ សមត្ថភាព

សមត្ថភាព គឺភាពដែលអាចបំពេញកិច្ចការណាមួយឲ្យសម្រេចបានដោយមធ្យោបាយគ្រប់បែប យ៉ាង ទាំងផ្លូវកាយ ផ្លូវចិត្ត ផ្លូវបញ្ញា ទាំងផ្លូវសម្ភារៈ។ សមត្ថភាព គឺជាដំណើរធ្វើកើត ដំណើរដែលអាចទៅរួចអាចប្រឹងប្រែងបាន។

លក្ខណៈរបស់អ្នកមានសមត្ថភាពមាន៨យ៉ាង គឺជាអ្នកជឿមានហេតុផល ជាអ្នកមានញាណ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់ ជាអ្នកខ្លាំងប្រសើរលើសគេ ជាអ្នកមានកម្លាំង១០ ជាអ្នកមានទេពកោសល្យ ជាអ្នកមានយុត្តិធម៌ និងជាអ្នកមានសេចក្តីព្យាយាម។

- អ្នកជឿមានហេតុផលៈ "ធ្វើមេគេហើយ នៅត្រចៀកស្រាលទៀត " នេះជាពាក្យដែលខ្មែរចំណាំនិយាយរិះគន់មេដឹកនាំណាដែលគេនិយាយអ្វី បន្តិចក៏ជឿ អ្វីបន្តិចក៏ខឹង ព្រោះគិតថារឿងហ្នឹងជារឿងពិត។ គោលការណ៍នៃការជឿចំនួន១០យ៉ាងដែលត្រូវយកមកពិចារណាមុនដាក់ជំនឿ ថារឿងហ្នឹងពិតឬមិនពិត៖ (១) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះគ្រាន់តែការបានឮតៗគ្នាមក (២) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះដោយការកាន់តៗគ្នាជាប្រពៃណីតមក (៣) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះដោយការនិទានតៗគ្នា (៤) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះដោយការអាងតម្រាឬគម្ពី (៥) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះការគិតបែបតក្កវិទ្យា (៦) កុំដាក់ចិត្តជឿដោយការអនុមាន (៧) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះការពិចារណាតាមបែបហេតុផល (៨) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះត្រូវនឹងទ្រឹស្តីដែលបានពិនិត្យហើយ (៩) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះមើលទៅរូបលក្ខណៈដូចជាអញ្ចឹងមែន (១០) កុំដាក់ចិត្តជឿព្រោះលោកនោះជាគ្រូរបស់យើង។

- អ្នកមានញាណៈ ជាអ្នកមានប្រាជ្ញាចាក់ឆ្លុះ ដឹងជ្រៅជ្រះ ដឹងសព្វគ្រប់។ ញាណ ឬការដឹងច្បាស់មាន៣ប្រការ គឺដឹងអតីតកាល(ដឹងពីអតីតកាលរបស់រឿង កិច្ចការ ឬហេតុការណ៍ណាមួយដោយច្បាស់លាស់ និងអាចកំណត់លំដាប់ហេតុការណ៍នោះបានគ្រប់លក្ខណៈ) ដឹងអនាគត(កាត់ស្មានហេតុការណ៍ដែលនឹងកើតឡើងបានដោយត្រឹមត្រូវ ដោយយោងភ្ជាប់នឹងហេតុការណ៍បច្ចុប្បន្ន) និងដឹងបច្ចុប្បន្ន (ដឹងដំណើរការដែលកំពុងប្រព្រឹត្តិទៅ មានលក្ខណៈបែបណា មានបច្ច័យអ្វីខ្លះ មានលក្ខណ្ឌយ៉ាងណា)។

- អ្នកមានប្រាជ្ញាជាន់ខ្ពស់ៈ (១) ឃើញហេតុណាមួយកើតឡើង ក៏អាចវែកញែកពង្រីក ថ្លឹងថ្លែង តភ្ជាប់ទៅរកហេតុផល ឬវិបាកដែលនឹងត្រូវកើតឡើងភ្លាមមួយរំពេច ដូចពាក្យខ្មែរច្រើនពោលថា " និយាយតែពីរបីម៉ាត់រហ័សយល់ដឹងថាចង់ធ្វើអ្វី ចង់បានអ្វីភ្លាម " (២) ឆាប់ចាប់បានសេចក្តីលំអិតនៃបញ្ហា ឬរឿងណាមួយដែលគេពន្យល់ ដឹងថារឿងហ្នឹងមានប្រភពមកពីណា (៣) មានបញ្ញាឆ្លៀវឆ្លាតក្នុងភាសា ស្គាល់ស័ព្ទ ពាក្យបញ្ញត្តិ ស្ទាត់ជំនាញក្នុងការនិយាយ ចេះនិយាយពិរោះឲ្យគេស្តាប់បាន ឲ្យគេចូលចិត្ត និងឲ្យគេជឿជាក់ តាមសេចក្តីប្រថ្នារបស់ខ្លួន (៤) បញ្ញាគិតលឿន យល់ច្បាស់ក្នុងចំណេះដឹង អាចយកទៅប្រើការបានប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងប្រសិទ្ធផល ស្របទៅតាមស្ថានការណ៍។

- អ្នកខ្លាំងប្រសើរលើសគេៈ អ្នកដឹកនាំគេ ត្រូវខ្លាំងជាងប្រជាជន ទើបប្រជាជនទុកចិត្តឲ្យធ្វើជាប្រមុខគេបាន។ ដើម្បីក្លាយជាមនុស្សអច្ឆរិយៈក្នុងក្រសែភ្នែកប្រជាជន អ្នកដឹកនាំត្រូវ (១) ការឃើញដ៏ប្រសើរៈ ជាអ្នកឃើញសេចក្តីទុក្ខរបស់ប្រជាជន ឃើញបញ្ហាក្នុងសង្គម ជាអ្នកពេញចិត្តក្នុងការដើរសាកសួរប្រជាជនខ្លួន (២) ការស្តាប់ដ៏ប្រសើរៈ ចេះស្តាប់ ចូលចិត្តស្តាប់ និងពូកែស្តាប់ (៣) កាលបើអ្នកដឹកនាំបានឃើញ បានដឹង នូវបញ្ហា សេចក្តីត្រូវការ និងដំណោះស្រាយ ហើយ អ្នកដឹកនាំត្រូវយកមកចាត់ចែងជាក្រុម ជាថ្នាក់ ទៅតាមប្រភេទ តាមលំដាប់សំខាន់។ កន្លែងណាដែលព័ត៌មានមានមិនគ្រប់គ្រាន់ក៏យកមកបំពេញបន្ថែម។ កន្លែងដែលលើសហួសពីការពិត ក៏កាត់ចេញចម្រាញ់តែរបស់ណាដែលមានប្រយោជន៍ពិតៗ (៤) ការសិក្សាដ៏ប្រសើរៈ សិក្សាពិនិត្យឲ្យបានច្បាស់ អ្វីជាបញ្ហាចំបងរបស់រាស្ត្រ អ្វីជាប្រភពនៃបញ្ហាទាំងនោះ អ្វីជាសេចក្តីត្រូវការដែលរាស្ត្រចង់បានយ៉ាងពិតប្រាកដ កម្មវិធីនិងមធ្យោបាយណាដែលអាចអាចកំចាត់នូវបញ្ហានិងបំពេញសេចក្តី ត្រូវការរបស់រាស្ត្របាន។ (៥) ជាអ្នកបម្រើដ៏ប្រសើរៈ បន្ទាប់ពីបានសិក្សានូវបញ្ហា សេចក្តីត្រូវការ និងវិធីដោះស្រាយហើយ ត្រូវយកទៅអនុវត្តន៍ឲ្យក្លាយជាប្រយោជន៍រាស្ត្រ។ (៦) ការរំលឹកដ៏ប្រសើរៈ កិច្ចការណាដែលអនុវត្តន៍ហើយ អ្នកដឹកនាំត្រូវតាមដាន ស្តាប់ឲ្យបានជារឿយៗ ថាមានដំណើរដល់ណាហើយ មានបញ្ហាអ្វីជាឧបសគ្គថែមទៀតទេ។ រួចហើយក៏យកព័ត៌មានទាំងនោះមកចាត់លំដាប់សារជាថ្មី ព្រមទាំងសិក្សាឲ្យបានច្បាស់លាស់។

- អ្នកមានកម្លាំង១០៖ (១) យល់ច្បាស់ពីច្បាប់និងគោលការណ៍ដែលទាក់ទងនឹងតួនាទីរបស់ខ្លួន (២) យល់ពីការប្រព្រឹត្តិរបស់មនុស្សនិងដឹងថាការប្រព្រឹត្តិបែបនេះនឹង នាំដល់លទ្ធផលបែបនោះ ឬថាលទ្ធផលបែបនេះចេញមកពីការប្រព្រឹត្តិបែបណា (៣) យល់ដឹងពីមធ្យោបាយ យុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់នាំទៅរកគោលដៅ (៤) យល់ដឹងច្បាស់ក្នុងរឿងសង្គមវិទ្យា រដ្ឋសាស្ត្រ (៥) យល់ច្បាស់ពីលក្ខណៈខុសគ្នារបស់បុគ្គលនីមួយៗ ក្រុមនីមួយៗ បក្សនីមួយៗ ទាំងខាងអាធ្យាស្រ័យ និន្នាការ មនោគមវិជ្ជា និងភាពប៉ិនប្រសព្វពីកំណើត (៦) យល់ដឹងពីភាពផ្សេងៗ រវាងបុគ្គលខាងផ្នែកកម្រិតសតិបញ្ញា សមត្ថភាព វិវឌ្ឍនាការក្នុងផ្នែកផ្សេងៗ និងការត្រៀមខ្លួនដើម្បីធ្វើការអភិវឌ្ឍន៍ (៧) ដឹងនូវបច្ច័យផ្សេងៗដែលនឹងទៅជាឧបសគ្គ ឬជាជំនួសក្នុងការដឹកនាំ និងចេះកែខៃកត្តាទាំងនោះ (៨) ដឹងពីអតីតកាល និងបទពិសោធន៍របស់អ្នកនៅក្រោមបង្គាប់ (៩) ប្រមើលមើលដឹងនូវផលអនាគត និង (១០) ដឹងច្បាស់ប្រាកដក្នុងចិត្តនូវលក្ខណៈផលសម្រេចដែលខ្លួនចង់បាន។

- អ្នកមានទេពកោសល្យៈ ប៉ិនប្រសប់ ឈ្លាសវៃ ដូចពាក្យខ្មែរនិយាយថា "ចេះដប់មិនស្មើប្រសប់មួយ"។ (១) ឆ្លាតក្នុងការចំរើន ដឹងធ្វើអ្វីនាំឲ្យចំរើន (២) ឆ្លាតក្នុងសេចក្តីវិនាស ដឹងថាអ្វីដែលនាំឲ្យកើតក្តីវិនាស (៣) ប៉ិនប្រសប់ក្នុងវិធីដោះស្រាយនិងសម្រេចផល។

- អ្នកមានយុត្តិធម៌ៈ ជៀសវាងអគតិ៤ គឺ (១) លំអៀងព្រោះស្រឡាញ់ (២) លំអៀងព្រោះក្រោធ ព្រោះស្អប់ (៣) លំអៀងព្រោះខ្លាច មានខ្លាចគេបៀតបៀនជាដើម (៤) លំអៀងព្រោះវង្វេងព្រោះ មិនដឹងដល់សាច់រឿង។

- អ្នកមានសេចក្តីព្យាយាមៈ សេចក្តីព្យាយាមរបស់អ្នកដឹកនាំ ត្រូវប្រកបដោយអង្គ៤ប្រការ គឺព្យាយាមការពារកុំឲ្យកើតបញ្ហា ព្យាយាមកំចាត់បញ្ហាដែលមានឲ្យអស់ទៅ ព្យាយាមសាងនូវសេចក្តីសុខស្រួលឲ្យកើតមានឡើង និងព្យាយាមរក្សានូវសេចក្តីសុខស្រួលនោះឲ្យគង់វង្សចម្រើនតទៅ ទៀត។

គុណសម្បត្តិទី៣ គុណធម៌

គុណធម៌ធំៗរបស់អ្នកដឹកនាំមាន ទសពិធរាជធម៌ ១០ចំនុច និង ព្រហ្មវិហារធម៌ ៤ចំនុច។

- ទសពិធរាជធម៌

១. ទាន បានដល់ការឲ្យ៣ប្រការធំៗ គឺ ឲ្យវត្ថុ ឲ្យចំណេះដឹង និងឲ្យការអភ័យទោស។
២. សីល ឬការប្រព្រឹត្តល្អៈ ធ្វើខ្លួនស្ថិតក្នុងប្រក្រតីភាព មិនបង្កសេចក្តីក្តៅក្រហាយដល់អ្នកដទៃ គោរពច្បាប់វិន័យ ចិញ្ចឹមជីវិតក្នុងផ្លូវសុចរិត និងប្រើរបស់ទ្រព្យប្រកបដោយការពិចារណា។
៣. បរិច្ចាគ ឬការបរិច្ចាគៈ លះបង់ដោយពុំគិតចង់បានអ្វីមកវិញ ដែលជាបច្ច័យឲ្យគេគោរព សរសើរ ជាគម្រូ។ លះបង់ទ្រព្យដើម្បីអវៈយវៈ លះបង់អវៈយវៈដើម្បីជីវិត លះបង់ជីវិតដើម្បីភាពត្រឹមត្រូវ។
៤. អាជ្ជវៈ ឬការស្មោះត្រង់ៈ ត្រង់ក្នុងតួនាទី ត្រង់ក្នុងការងារ ត្រង់ចំពោះវាចា ត្រង់ចំពោះបុគ្គល ត្រង់ចំពោះប្រជារាស្ត្រ និងត្រង់ចំពោះសេចក្តីល្អ។
៥. មទ្ទវៈ ឬការទន់ភ្លន់ៈ មិនរឹងរូស មិនចចេស គោរពទៅតាមមតិរបស់រាស្ត្រ បត់បែនទៅតាមស្ថានការណ៍ ធ្វើឲ្យសង្គម កើតសាមគ្គីភាព។
៦. តបៈ ឬការដុតកិលេសៈ ការដុតកំដៅអំពើអាក្រក់ ដុតកម្លោចជនអាក្រក់កុំឲ្យមានក្នុងសង្គម ធ្វើឲ្យជនអាក្រក់មិនហ៊ានធ្វើបាបតទៅទៀត ធ្វើឲ្យជនល្អមានចិត្តធ្វើល្អជាប្រយោជន៍រួម។
៧. អក្កោធៈ ឬការមិនក្រោធៈ មិនក្រោធ មិនខឹង ព្រោះសេចដ្ឋកិច្ចក្តី នយោបាយក្តី ទាហានក្តី មិនអាចប្រើខឹងបានទេ ព្រោះខឹងនាំឲ្យខុស។
៨. អវិហឹង្សា ឬការមិនបៀតបៀនៈ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិកុមារ សិទ្ធិស្ត្រី និងសិទ្ធិសត្វតិរច្ឆាន។
៩. ខន្តី ឬការអត់ធន់ៈ ទាល់តែ អត់ធន់ អត់ទ្រាំ អត់ធ្មត់ ទើបសមគួរធ្វើជាអ្នកដឹកនាំ។ អត់ធន់ចំពោះកិលេសខ្លួន អត់ធន់ចំពោះភាពល្ងង់ខ្លៅរបស់ខ្លួន អត់ធន់ចំពោះអ្នកតូច អត់ធន់ចំពោះការងាររបស់ខ្លួន អត់ធន់ចំពោះពាក្យណែនាំ ពាក្យប្រឹក្សា អត់ធន់ចំពោះសេចក្តីប្រមាទធ្វេសប្រហែល អត់ធន់ចំពោះមនុស្សល្ងង់ អត់ធន់ចំពោះកូនក្មេង អត់ធន់ចំពោះអ្នកប្រឆាំង អត់ធន់ចំពោះពាក្យត្មះតិះដៀល អត់ធន់ចំពោះសង្គម អត់ធន់ចំពោះពេលវេលា អត់ធន់ចំពោះការប្រែប្រួលនៃធម្មជាតិ អត់ធន់ចំពោះបដិបត្តិធម៌ ។ល។
១០. អវិរោធនៈ ឬការមិនធ្វើខុសៈ ភាវនាជាប់ជាប្រចាំថា អញនឹងមិនធ្វើខុស អញនឹងមិនធ្វើខុស ។

- ព្រហ្មវិហារធម៌ៈ
១. មេត្តាៈ អាណិតស្រឡាញ់ចង់ឲ្យគេបានសុខ។
២. ករុណាៈ ជួយសង្គ្រោះឲ្យគេរួចពីទុក្ខ។
៣. មុទិតាៈ ត្រេកអរដែលគេបានសុខ។
៤. ឧបេក្ខាៈ ដាក់ចិត្តជាកណ្តាល
ប្រភពៈ សៀវភៅ ព្រះបាទធម្មិក និពន្ធដោយ ឥន្ទបញ្ញោភិក្ខុ ហេង មណីចិន្តា បោះពុម្ពឆ្នាំ១៩៩៥

វីធីសាស្រ្តលេបទឹកដីខ្មែរ និង រំលើងគ្រឹះអរិយធម៌ខ្មែរ របស់យួន ៖ សិក្សាស្រាវជ្រាវ និង បង្ហាញជូនដោយ ៖ ផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី

វីធីសាស្រ្តលេបទឹកដីខ្មែរ និង រំលើងគ្រឹះអរិយធម៌ខ្មែរ របស់យួន ៖
សិក្សាស្រាវជ្រាវ និង បង្ហាញជូនដោយ ៖ ផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី
-----------------------------------------------------------------------------
1-បំបែកញាតិវង្សស្តេចខ្មែរនិងបន្ថយជំនឿ
2-វិធីលើកបន្តុបមនុស្សលក់ជាតិខ្លួនកាន់អំណាចតាមដំណែង
3-វិធីប្រើគិញសំងាត់ធ្វើការជាមួយពីថ្នាក់ក្រោមរហូតដល់កំពូល
4-វិធីបង្កាត់ពូជសាសន៍ មន្ត្រីកំពូលដល់ប្រជាជនធម្មតា
5-វិធីទិញទឹកចិត្តមន្ត្រីធំរបស់ខ្មែរ ជាលុយ បុណ្យសក្តិ ស្រីស្អាត
6-វិធីអប់រំទ័ពខ្មែរអោយយលថា អំណាច ស្រី ស្រា ជារឿងសំខាន់
7-វិធីកាន់កាប់សេដ្ឋកិច្ចនិងក្តោបក្តប់ទូទាំងប្រទេសជាដង្ហើមរស់របស់ខ្មែរ
8-វិធីគ្រប់គ្រងបច្ចេកវិទ្យាទូទាំងប្រទេស ប្រព័ន្ធទូរស័ព្ទ(កិច្ចការសំងាត់ជាតិ)
9-វិធីបន្សោយវិស័យអប់រំតាមទ្រឹស្តីឡៅសុឺ(ចង់គ្រប់គ្រងនិងដាក់អាណានិគមលើប្រទេសមួយត្រូវធ្វើអោយ
ប្រជាជនរបស់ប្រទេសនេះក្លាយជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ)
10-វិធីបង្កើតសមាគមន៍តាមខេត្តនីមួយៗ(អនាគតក្លាយជារដ្ឋបាលនយោបាយ)
11-វិធីលំហូរជនជាតិយួនជាជនអន្តោរប្រវេសន៍ខុសច្បាប់និងស្របច្បាប់
12-វិធីសម្បទានដីអោយក្រុមហ៊ុយួន99ឆ្នាំ
13-វិធីពន្យាកំណើត(កាត់បន្ឋយធនធានមនុស្សខ្មែរអោយនៅសល់កាន់តែតិចទៅ)បាត់បង់មនុស្សស្មើនឹងបា
ត់បង់ទឹកដី។
14-វិធីបង្ករជំលោះតាមតំបន់ជាប់ព្រំប្រទល់ដែន
15-វិធីដាក់ថ្នាំគីមីក្នុងចំណីអាហារលក់អោយខ្មែរ
16-វិធីចំណាកស្រុករបស់ប្រជាពលរដ្ខ(មិនបង្កើតការងារអោយគ្រប់គ្រាន់ ប្រាក់ខែថោក)
17-បង្កើតពាក្យ(ពុទ្ធទំនាយ)យួនបង្កើតវាឡើងដើម្បីសង្កត់ផ្លូវចិត្តខ្មែរ
18-វិធីបំបាត់មនសិការ(យុវជនលែងស្គាល់តំលៃជាតិខ្លួន)
19-វិធីពង្វួកស្មារតីយុវជនដោយភាពភ្លើតភ្លឺននិងគ្រឿងស្រវឹង(ស្លាប់ដោយគ្រោះថ្នាក់ចរាចរ)
20-វិធីបំពុលក្នុងវិស័យសាសនា(សង្ឃគិញរបស់យួនបបំផ្លាញតំលៃពុទ្ធសាសនា)

Saturday, March 28, 2015

បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ

សូមជូនអត្ថបទកំណាព្យ" បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
" ដែលខ្ញុំបាទផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី
បានតាក់តែងនិពន្ធឡើងដើម្បីទុកជាជំនួយស្មារតីពិសេសសម្រាប់
ជនរួមជាតិ ប្រិយមិត្តនិស្សិត មហាជនខ្មែរទូទៅដែលចង់ក្លាយជា
អ្នកនិពន្ធនិងជាកវីនិពន្ធដ៏មានប្រជាប្រិយភាពមួយរូបដូចរៀមច្បង
យើងផងដែរ។សូមជូនចំពោះសង្គមជាតិខ្មែរ និងជាពិសេសសូមព្រះថេរានុថេរៈ គ្រប់ព្រះអង្គ លោកគ្រូសាស្រ្តាចារ្យគ្រប់កម្រិតលោកតាអ្នកមីងកវីនិពន្ធគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ព្រះ មេត្តានិងមេត្តាជួយពិនិត្រកែសម្រួលនិងផ្តល់ជាមតិរិះគន់កែលម្អក្នុងន័យជាកូនខ្មែរដែលជ្រកក្រោម្លប់ជាតិសាសនាព្រះមហាក្សត្រនិងរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍នៃរាជរដ្ឋា ភិបាលកម្ពុជារាជធានីភ្នំពេញដូចគ្នា
បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
រាជធានីភ្នំពេញថ្ងៃ អង្គារ ទី ០៥ ខែ មិនាឆ្នំា២០១៣
និពន្ធដោយ៖ ផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី
---------------------------
បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
(បទពាក្យបាំ្រពីរ)
១. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ខិតខំអត់ធន់ប្រឹងសិក្សា
សា្រវជ្រាវរាវរកគ្រប់ឯកសារ
ចេះសង្កេតការណ៏ក្នុងសង្គម។
២. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
កុំបីទម្រន់ស្ពឹកនិយម
យល់ចំណេះមូលដ្ឋានអោយធំ
រៀនវិភាគផ្គុំតួរអក្សរ។
៣. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ដាក់ចិត្តអោយធ្ងន់ចរិតល្អ
តស៊ូព្យាយាមចិត្តស្មោះ ស
ឆន្ទះបវរ ឆ្ពោះគោលដៅ។
៤. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
គួរគិតគយគន់ច្បាប់សំណៅ
ចេះត្រង់ត្រាប់ស្តាប់ញាតិប្រដៅ
ដាក់ខ្លួនសំដៅសេពបណ្ឌិត។
៥. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ជាប្រជាជនធម្មតាពិត
តែមានស្មារតីច្នៃប្រឌិត
សរសេររិះគិតរកគំនិត។
៦. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
សម្តីទន់ភ្លន់សច្ចះពិត
ស្មារតីរឹងមំាមិនភ័យភិត
ហ៊ានធ្វើហ៊ានគិតហ៊ានទទួល។
៧. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
សីលធម៌ជាគុណប្រសើរគួរ
គោរពសិទ្ធមនុស្សសុខស្រួល
ទំាងនៅក្នុងគ្រួសារ សង្គម។
៨. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ពេលគេរិះគន់កុំគំនុំ
ត្រូវគិតពិចារណ៏ច្បាប់ជាធំ
ហើយចេះជំនុំឆ្លើយផ្តងផ្តោះ។
៩. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
អប់រំខ្លួនមុនអ្វីទំាងអស់
ដឹងរឿងសង្គមគ្មានចង្លោះ
គាស់កាយកៀនកោះអោយផុសឡើង។
១០. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ពុះពារពេកពន់មិនរើសអើង
មានចិត្តស្រលាញ់ចង់តម្កើង
វប្បធម៌ថ្កុំថ្កើងអក្សរសាស្រ្ត។
១១. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
សីលធម៌ជាទុនប្រាកដច្បាស់
សមត្ថភាពត្រូវមានល្អល្អះ
មានវិធីសាស្រ្តនិពន្ធថ្មី!។
១២. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
សរសេរមិនធន់ប្រឹងឃ្មាតខ្មី
ព្យាយាម តស៊ូ មិនគិតខ្លី
ប៉ាកកាខន្តីសន្តិភាព។
១៣. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ចិត្តយើងជាទុនត្រូវមានប្រៀប
រហ័សវាងវៃយល់ដឹងជ្រាប
មិនក្រោមគំនាបអំណាចគេ។
១៤. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
កវីនិពន្ធត្រូវមានពេល
វេលាគ្រប់គ្រាន់ពោលទំនេរ
ខួរក្បាលជាមេក្នុងការតែង។
១៥. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
គិតអ្វីអោយធ្ងន់មុនចារចែង
រើសប្រធានបទវិភាគថ្លែង
ហើយចេះកោតក្រែងអ្នករិះគន់។
១៦. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ត្រូវដឹងខ្លួនមុនគេរិះគន់
ហើយចេះដាក់អារម្មណ៏ទោទន់
គិតកុំអោយស៊ុនឃ្លាតប្រធាន។
១៧. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
គំនិតជាទុនប៉ាកកាយាន
លត់ដំកាយចិត្តប្រឹងហាត់រៀន
ក្លាហ៊ានហើយហ៊ាននាមកវី។
១៨. បើចង់សាងឈ្មោះអ្នកនិពន្ធ
ត្រូវដឹងខ្លួនមុនថាជាអ្វី!
ជាអ្នកដាស់តឿនវាចាស្តី
ក្រើនរំលឹកក្តីក្តំាសង្គម។
១៩. ជាអ្នកជួយកែរំលឹកញាតិ
ទំាងសង្គមជាតិឆ្លៀតអប់រំ
ជួយជាគំនិតអប់បន្ទំ
ដើម្បីសង្គមមានសីលធម៌។
២០. អ្នកនិពន្ធល្អបវរជាតិ
មានផ្នត់មាយាទ ញាតិអបអរ
ស្មារតីជាតិ គំរូល្អ
ឆន្ទះស្មោះ ស នឹងអ្នកអាន។
រាជធានីភ្នំពេញថ្ងៃ អង្គារ ទី ០៥ ខែ មិនាឆ្នំា២០១៣
និពន្ធដោយ៖ ផេង វិសុដ្ឋារ៉ាមុនី

មរតក៌កវីនិពន្ធខ្មែរ

សូមជូនអត្ថបទកំណាព្យ" មរតកកវីនិពន្ធខ្មែរ " ដែលខ្ញុំបាទផេង សុខវ៉ាន់ដា
បានតាក់តែងនិពន្ធឡើងដើម្បីទុកជាចំណងដៃក្មេងខ្ចីលក្ខណៈជាប្រវត្តិសាស្រ្ត
ជូនចំពោះសង្គមជាតិខ្មែរ និងជាពិសេសសូមព្រះថេរានុថេរៈ គ្រប់ព្រះអង្គ លោកគ្រូសាស្រ្តាចារ្យគ្រប់កម្រិតលោកតាអ្នកមីងកវីនិពន្ធគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ព្រះ មេត្តានិងមេត្តាជួយពិនិត្រកែសម្រួលនិងផ្តល់ជាមតិរិះគន់កែលម្អក្នុងន័យជាកូនខ្មែរដែលជ្រកក្រោម្លប់ជាតិសាសនាព្រះមហាក្សត្រនិងរស់នៅក្រោមបន្ទាត់ គោលនយោបាយអភិវឌ្ឍន៍នៃរាជរដ្ឋា ភិបាលកម្ពុជារាជធានីភ្នំពេញដូចគ្នា
----------------------------------------------------------------------------------------
មរតក៌កវីនិពន្ធខ្មែរ
------------------------
បទពាក្យបាំ្រពីរ
១. នេះខ្ញុំសូមថ្លែងតែងកាព្យា
រៀបរាប់ពណ៌នាពីកវី
អ្នកនិពន្ធឆ្នើម លេងសំដី
សុទ្ធអ្នកល្បាញល្បី ដល់សព្វថ្ងៃ ។
២. ទំាងអ្នកអក្សរសាស្រ្ត វប្បធម៌
ស្នាដៃគេស្គាល់ មានតម្លៃ
បន្សល់ជាកេរដល់សព្វថ្ងៃ
វប្បធម៌ថ្លាថ្លៃ មានសម្រស់។
៣. ខ្ញុំសូមរៀបរាប់សង្ខេបខ្លី
សម្រំាងអ្នកល្បី ខ្មែរស្គាល់អស់
ដោយរូបខ្ញុំបាទ នឹកស្រណោះ
អាល័យអាឡោះ ស្តាយអស់លោក ។
៤. លោក រីម គីន កវីជាន់ដើម
ស្នាដៃលោកឆ្នើម ល្បីជ័យជោគ
ភិក្ខុ ងួន សោម ប្រលោមលោក
ទុំទាវវិយោគ ទំនួញស្នេហ៏ ។
៥. លោក ប៊ុណ្ណ ចាន់ម៉ុល ក៏ល្បីដែរ
ហាស់ សាឡន,មែរប៊ុន ពូកែ
លោក គយ សារុន គំនិតខ្មែរ
កំណាព្យហូរហែ សុទ្ធទំនើប ។
៦. លោក លាង ហាប់អាន អក្សរសាស្រ្ត ស្នាដៃច្រើនណាស់ដែរខ្ញុំពើប
លោក សុទ្ធ ប៉ូលីន ចិត្តរំភើប
កវីថ្មីទើប ប្លែកទស្សនៈ ។
៧. លោក លី ធាមតេង អ្នកនិពន្ធ
ញ៉ុក ថែម,ឃុនស្រ៊ុន, កេង វ៉ាន់សាក់
លោក រ គោវិទ ទឹកដៃឆ្លាក់
ជាប់ជាអមតៈ ក្នុងចិត្តខ្មែរ ។
៨. លោក គឹមហាក់; គុយឡូត; ពៅឈិន
លោក ដួន សារិន ប្រាជ្ញម្នាក់ដែល
ឌឹក គាម, ឌឿក អ៊ុំ, ក៏ពូកែ
សុទ្ធសឹងពូជខ្សែ ខ្មែរអង្គរ ។
៩. លោក នួន ឃឿន, អឹម ឆុំ, លីអេង
ហែល ស៊ុមផា,ហេង យ៉ាន់,លេចធ្លោ
លោក ឡំាង ប៉េងសៀក ច្បាស់ជំហរ
លោក ពៅ ស៊ីផូ កវីឆ្នើម ។
១០. កវីសេកមាស ម៉ា ឡៅពី
ស្នាដៃគ្មានពីរ ជំនាន់ដើម
វ៉ោយ ហូរ ក៏ល្បីដ៏សម្បើម
ទ្រិញវ៉ាញ ក៏ឆ្នើមអក្សរសាស្រ្ត ។
១១. ព្រឹទ្ធាចារ្យ ឆេង ផុន សព្វថ្ងៃ
ជាមនុស្សថ្លៃ វប្បធម៌ច្បាស់
មរតក មនុស្សរស់ ល្បីល្បាញណាស់
ព្រឹទ្ធាចារ្យចាស់ លី សុវីរ ។
១២. ព្រឹទ្ធាចារ្យ ជិត ជន , ទេព ផុន
កវី វ៉ែន សុន , ឱម ណាគ្រី
លោក ជុំ កាណាល់, ឡឹក ឡាវី
លោក លី ថៃលី និង ញ៉ែមផុន ។
១៣. លោក មិត្ត សាខន , ឯល ប៊ុនណា
និងព្រឹទ្ធាចារ្យ តា មៀច ប៉ុណ្ណ
អ្នកនិពន្ធ ហាក់ ឆៃហុក, ស៊ីវ សុន
ទី ជីហួត ដៃឯកកវី។
១៤. កវីនិពន្ធ ប៊ីវ ឆៃលាង
លោក នូ ហាច, អៀង សាយ,ល្បាញល្បី
លោកម៉ា ឡាយខេម, កែវ ឯម ក្តី
យ៉ង់ ឈៀង កវី សម សាខន។
១៥. វិបុលរាជ នូ កន សេនា
លោកសាស្រ្តាចារ្យ នាម នួន កន
អ្នកនិពន្ធ យ៉ាន់អ៊ុន ហៅអ៊ុយអន
ផ្នែកបាលីច្បាស់ ជំនាន់ដើម ។
១៦. លោកសាស្រ្តាចារ្យ ស សារុន
លោក ស កាពុន, អឹម ថុក ឆ្នើម
កវី ហេង ហួវ៉េង ជាន់ដើម
សុទ្ធតែដង្ហើមមរតកខ្មែរ ។
១៧. លោក សួន សុរិន្ទ, ប៉ិច សាលឿន
លោក គង្គ ប៊ុនឈឿន មួយរូបដែរ
ជាម្ចាស់កវី ស្ទឹងសង្កែ
ស្នាដៃក្រាស់ក្រែល ប្រយោជន៏ខ្មែរ។
១៨. លោក ម៉ុក សំឱក អ្នកនិពន្ធ
ទំាងលោក សាយ យុន និង អ៊ុយ ហែល
លោកកវី ស្វាយ សំអឿ ដែរ
លោក គឹម សំអែល វិជ្ជាមួន ។
១៩. អ្នកនិពន្ធនាម លោក វង់ ភឿង
តា អ៊ុំ ដរ៉ា និង អ៊ុម អ៊ួន
កវី អ៊ុក សំអាត និង ម៉ក់ ឈួន
ស្នាដៃល្អផ្ទួន ចួនវោហាស៏ ។
២០. អ្នកនិពន្ធនាម លី គឹម អួង
ទំាងលោក តូច ឈួង សាស្រ្តាចារ្យ
បណ្ឌិត ឃីង ហុកឌី សាស្រ្តា
ឡុង សៀម ប្រាជ្ញា ឆយ យីហ៊ាង ។
២១. ខ្ញុំសូម បញ្ចប់សង្ខេបខ្លី
សម្រំាងអ្នកល្បី ខ្មែរវៃវៀង
គឺមានប៉ុណ្ណេះ តាមលេខរៀង
អត់ទោសសូរសៀង ខ្ញុំតែងឆ្គង ។
២២. នៅមានច្រើនណាស់ ប្រាជ្ញខេមរា
សាងស្នាដៃរ៉ា សមទំនង
ទុកជាប្រយោជន៏សង្គមផង
លោកមានបំណង ជាដំណែល ។
២៣. បើមានខុសឆ្គងរំលងក្តី
សូមញាតិប្រណី ឆ្គងពាក្យខ្មែរ
រាយនាមមិនអស់ ជាហូរហែ
រិះគន់ផងដែល បែបស្ថាបនា ។រក្សាសិទ្ធគ្រប់យ៉ាង
===================================
ចាប់ផ្តើមនិពន្ធនៅរាជធានីភ្នំពេញ, ថ្ងៃ អង្គារ ទី ១២ ខែ សីហា ឆ្នំា ២០១៤
និពន្ធបញ្ចប់នៅរាជធានីភ្នំពេញ, ថ្ងៃ ច័ន្ទ ទី ២៥ ខែ សីហា ឆ្នំា ២០១៤
ដោយនិស្សិត៖ ផេង សុខវ៉ាន់ដា
អតីតនិស្សិតសមាគមអ្នកនិពន្ធខ្មែរ ជំនាន់ទី២៩
និស្សិតបរិញ្ញាប័ត្រ សង្គមវិទ្យា នៃពុទ្ធិកសាកលវិទ្យាល័យព្រះសីហនុរាជ ភ្នំពេញ
ទំនាក់ទំនងមកអ្នកនិពន្ធផ្ទាល់តាមរយៈ អាស័យដ្ឋាន ៖
០១០ ៤៩២ ៤៣៧ និង ០១៧ ៥២ ៨៦ ៥២
Email : Visotharamuny@gmail.com

អំាងប៉ាវបេះដូង រង្វាន់ស្នេហ៍ស្មោះ

អំាងប៉ាវបេះដូង រង្វាន់ស្នេហ៍ស្មោះ
*****************************
ស្រីអើយកុំព្រួយ កុំឡើយខ្វល់ខ្វាយ
ធ្វើចិត្តសប្បាយ ថ្ងៃចូលឆ្នំាថ្មី
រៀមនឹងជូន រង្វាន់អំាងប៉ាវថ្មី
ទៅដល់ដៃស្រី រង្វាន់បេះដូង ។
រៀមកូនអ្នកស្រែ ឃ្វាលគោក្របី
ចិត្តស្មោះភក្តី និងស្នេហ៏ដំបូង
មិនមែនយល់សប្តិ មិនមែនយល់សូង
អំាងប៉ាវបេះដូង ទុកជូនមាសស្នេហ៍។
បេះដូងបងមួយ បេះដូងកម្លោះ
បេះដូងស្ម័គ្រស្មោះ បេះដូងសច្ចៈ
បេះដូងកម្លោះបងគ្រប់លក្ខណៈ
អំាងប៉ាវបងដាក់បេះដូងជូនស្រី ។
រៀមសូមប្រកាស ប្រគល់ជំនូន
អំាងប៉ាវស្នេហ៍ជូន ជំនូនភក្តី
សូមភា្ជប់និស្ស័យជាគូមេត្រី
រួមរ័ក្សនឹងស្រី លុះសូន្យជីវិត។
បើស្រីទទួល រៀមសូមសន្យា
អំាងប៉ាវស្នេហា ស្មោះតែអូនពិត
ការពារ ថែស្រី មិនអោយឃ្នើសចិត្ត
សុខភាពផ្លូវចិត្តអូន រៀមសុំធានា។
ថ្ងៃចូលឆ្នំាចិន អំាងប៉ាវស្នេហ៍ស្មោះ
ចងដៃស្រីស្រស់ និស្ស័យនឹងគ្នា
ខ្លាចអី អៀនអី ណា៎កែវពុំងារ
បេះដូងល្អជា នូវកម្លោះសុទ្ធ ។
---------------------------------------------
រាជធានីភ្នំពេញ ២៤ មករា ២០១៥
ដោយ៖ ផេង សុខវ៉ាន់ដា

សិក្សាអរិយធម៌ទូទៅ

I.អរិយធម៌ជាអ្វី?

ជាទូទៅមានការយល់ផ្សេងពីគ្នា ចំពោះពាក្យអរិយធម៌នេះ៖

-ខ្លះយល់ថា ”អរិយធម៌ជាអំណាច ជាយសសក្តិ ជាចំណេះវិជ្ជា ជាទ្រព្យសម្បត្តិ“

-ខ្លះយល់ថា ភាពសង្ហា ភាពហឺហារហ៊ឹកហ៊ាក់ ដោយគ្រឿងឧបករព៍បរិភោគ មានសំលៀកបំពាក់ល្អ មានផ្ទះរស់នៅល្អ មានរថយន្តទំនើប ចេះកាច់រាងតាមជនបរទេស យកជនបរទេសជាស្វាមី ឬប្រពន្ធ…

-ខ្លាះយល់ថា ភាពទំនើបថ្មី អ្នកនិយមប្រើប្រាសរបស់ដែលទើបតែកើតថ្មី ការយល់បែបនេះស្របនិងសុភាសិតខ្មែរដែលប្រើពាក្យស៊ីវិស័យ ក្លាយមកពីពាក្យបារាំង Civilization ដែលវាសមមួលនឹងពាក្យ អរិយធម៌ នេះឯង។

យើងស្រង់យកគំនិតអ្នកប្រាជ្ញាធំៗ ដែលបានស្រាវជ្រាវពិចារណាលើពាក្យ អរិយធម៌ នេះ៖

-លោក កាល់ ម៉ាក (Karl Marx 1818-1883) ទស្សនវិទូ សេដ្ឋកិច្ចវិទូ សង្គមវិទូ អាល្លឺម៉ង់វិទូ យល់ថា ”អរិយធម៌ គឺជាតំលៃខាងសំភារៈ“។

-លោក វី ប៊ែរ (Weber 1864-1920) សេដ្ឋកិច្ចវិទូ និងសង្គមវិទូអាឡឺម៉ង់យល់ថា ”អរិយធម៌ ជាកំរងនៃវិជ្ជាតិចនិច វិជ្ជាអនុវត្តគោលច្បាប់ ដែលជាមធ្យោបាយទប់ទល់នឹងធម្មជាតិ“

-សព្វវចនាធិប្បាយ ឡារូស ពន្យល់ថា៖

*អរិយធម៌ នាំអោយអំពើស៊ីវិល័យ

*អរិយធម៌ ជាសំណុំលក្ខណៈផ្ទាល់របស់ជីវភាព ប្រាជ្ញាសិល្បៈ និងសំភារៈនៃប្រទេសមួយ សង្គមមួយ។

-លោក ឡា ឡង់ (La Lande 1732-1807) តារាវិទូបារាំងយល់ថា ”អរិយធម៌ជាកម្រងមែកធាង ច្រើនបែបយ៉ាង ក្នុងសង្គមមនុស្ស ដែលមានលក្ខណៈជាសិល្បៈ សាសនា សីលធម៌ វិទ្យាសាស្រ្ត តិចនិច មានជីវិតអាចបន្តគ្នាក្នុងកាលអាកាស ហើយជាលក្ខណៈរួមរបស់សង្គមណាមួយ ឬ ច្រើន ដែលមានទំនាក់ទំនងគ្នា។

-លោក មីរ៉ាបូ (Mirabeau 1715-1789) សេដ្ឋកិច្ចវិទូបារាំងយល់ថា ”អរិយធម៌ គឺជាការរីកចំរើនលូតលាស់នៃជនជាតិណាមួយ ដែលផ្ទុយនឹងភាពព្រៃផ្សែ“។

-លោក ហង់រី បេណាក់ ភាសាវិទូបារាំងយល់ថា ”អរិយធម៌ ជាការរីកចំរើនផ្នែកសំភារៈ ផ្នែកគំនិតប្រាជ្ញា និងផ្នែកសីលធម៌“។

-តាមវចនានុក្រមខ្មែររបស់សម្តេច ជូន ណាត៖ ”អរិធម៌<អរិយ(បា)+ធម៌(សំ)ឬ ធម៌(បា)“

-អរិយ(បា) អាយ៍ (សំ) អារ្យ (ខ្មែរ)៖ ល្អប្រសើរ ឧត្តុង្គឧត្តម ខ្ពង់ខ្ពស់ ត្រឹមត្រូវ រៀបរយ មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ឬមានបែបបទល្អ។

-ធម៌ (សំ) ធម្ម (បា)៖ ធាតុ វិធី ធម៌ភាព សភាវទ្រទ្រង់ ឬទ្រឹស្តី នាឆ្ពោះទៅរកវឌ្ឍភាព និងការអនុវត្តន៍យ៉ាងសកម្ម។

សន្និដ្ឋាន៖ ទោះបីមានទស្សនៈប្លែកគ្នាលើពាក្យ ”អរិយធម៌“ យ៉ាងនេះក៏ដោយ ក៏យើងអាចបង្រួមសេចក្តីថា អរិយធម៌ សំគាល់ការរស់នៅ ការរៀបចំជីវភាពនៃសង្គមមនុស្ស អោយបានរីកចំរើនលូតលាស់តាមផ្លូវកាយ ចិត្ត និងសំភារៈ។

អរិយធម៌ មានមែកធាងពីរគឺ វប្បធម៌ និង សង្គមធម៌៖

ក) វប្បធម៌៖ ជាលទ្ធផលនៃការលូតលាស់ខាងបញ្ញារបស់មនុស្ស លើវិជ្ជាភាពអន្ធការ លើធម្មជាតិជាពិសេស លើចំនុចខ្សោយរបស់មនុស្សដោយខ្លួនឯង បានសេចក្តីថា ជាការបណ្តុះបណ្តាល ជាឆន្ទៈ និងឧត្តមគតិខ្ពង់ខ្ពស់ របស់មនុស្សជាតិ តាមចំនេះដឹងសីលធម៌ ការអប់រំផ្សេងៗ។ ផ្នែកនេះសំដៅលើជំនឿ សីលធម៌ សីល្បៈ ភាសា អក្សរសាស្រ្តជាដើម ដែលមនុស្សសំរិតសំរាំង ដើម្បីសុខដុមរមនាក្នុងសង្គម។

ខ) សង្គមធម៌៖ ជាការទ្រទ្រង់សង្គមមនុស្ស និងបណ្តុះបណ្តាល សេចកត្តីសុខសប្បារបស់មនុស្សជាតិ ដើម្បីទាញយកផលប្រយោជន៍អោយបានច្រើនជាទីបំផុត ឬតាមវិធីរៀបចំសង្គមអោយបានរីកលូតលាស់ដូចជា សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច នយោបាយ ឬតាមស្ថាប័នផ្សេងៗ។

II.វិវត្តន៍អរិយធម៌

គេច្រើនចាត់ទុកអរិយធម៌ដូចជា វត្ថុមានជីវិត ព្រោះអរិយធម៌បានកើតឡើង រីកចំរើន ហើយចុះអន់ថយ រួចវិនាសសាបសូន្យទៅវិញក៏មាន។ ធាតុទាំងឡាយដែលផ្សែផ្សំគ្នាអោយកើតជាអរិយធម៌ណាមួយ មិនមែនចេះតែកើតឡើងដោយចៃដន្យ ឬឥតសមហេតុផលនោះទេ។ ធាតុទាំងឡាយនោះសុទ្ធ តែផ្សែផ្សំគ្នាម្តងបន្តិចៗ អស់ពេលយ៉ាងយូរ ជូនកាលរាប់សតវត្សទំរាំកើតបានជាអរិយធម៌មួយឡើង។

ចំណែកឯការវិនាសបាត់បង់សាបសូន្យនៃអរិយធម៌វិញ អាចប្រព្រឹត្តទៅសន្សឹមៗដូចកាលដែលអរិយធម៌នេះកកើតឡើងដែរ។ អរិយធម៌ខ្លះវិនាសសាបសូន្យយ៉ាងទម្ងន់ ដោយបាតុភូតធម្មជាតិ (អគ្គីភ័យ ទឹកជំនន់ រញ្ជួយព្រះធម៌ណី ឬដោយសារសង្គ្រាម)។

ក្នុងការវិវត្តន៍អរិយធម៌នីមួយៗ តែងជួបប្រទះនឹងសម័យរីកចំរើនលូតលាស់ និងសម័យដុនដាបជាលំដាប់ដោយតែមួយលើកក៏មាន ច្រើនលើកក៏មាន។ ល្បឿនវិវត្តន៍នៃអរិយធម៌នីមួយៗ អាស្រ័យទៅលើ ថាមពលនៃអរិយធម៌នោះ ជូនកាលអាស្រ័យដោយឥទ្ធិពលនៃអរិយធម៌ដ៏ទៃ ដែលច្រៀតចូលមក ហើយធ្វើអោយ អរិយធម៌នោះផ្លាស់ប្តូរទៅតាមចង្វាក់ថ្មី។ អរិយធម៌ សំខាន់ៗទាំងឡាយក្នុងលោក សុទ្ធតែបានទទួលឥទ្ធិពលពីគ្នាទៅវិញទៅមកជានិច្ច។ ទំនាក់ទំនងនេះក៏អាចផ្តល់ផលវិបាកអាក្រក់ ឬល្អអោយគ្នាទៅវិញទៅមក។ វិវត្តន៍អរិយធម៌នីមួយៗ ត្រូវអាស្រ័យមួយផ្នែកយ៉ាងធំទៅនិងការវិវត្តន៍ប្រវត្តសាស្រ្តនៃសង្គម ជាតិមួយ ឬ មនុស្សជាតិទូទៅ។

III.មែកធាងវប្បធម៌-អរិយធម៌ (ចំនុចទី III នេះសូមចុចមើលរូបភាពខាងក្រោម)

IV.អរិយធម៌សំខាន់ៗក្នុងលោក

អរិយធម៌មានចំនួនច្រើន ហើយអរិយធម៌ទាំងនោះច្រើនតែមានទំនាក់ទំនងគ្នាផង ការចែកអរិយធម៌ពីគ្នាជាការលំបាក។ ប៉ុន្តែដើម្បីសំរួលដល់ការសិក្សា គេអាចចែកអរិយធម៌សំខាន់ៗក្នុងលោកជាប្រាំ។

១-អរិយធម៌បច្ចឹម (អឺរ៉ុបខាងលិច និងអាមេរីក)

២-អរិយធម៌អាស៊ី (អាស៊ីចុងបូព៌ា អាស៊ីអគ្នេយ៍ ឥណ្ឌា)

៣-អរិយធម៌ឥស្លាម (ប្រទេសដែលកាន់សាសនាឥស្លាម)

៤-អរិយធម៌សង្គមនិយម (ប្រទេសសង្គមនិយមទាំងអស់)

៥-អរិយធម៌អាព្រិចខ្មៅ

V.សន្និដ្ឋាន៖

អរិយធម៌បានផ្លាស់ប្តូរពីន័យចង្អៀត ទៅជាន័យទូលាយ ស្របនឹងគំនិតរីកចំរើននៃវិទ្យាសាស្រ្ត ឬសកលនិយមរបស់មនុស្សជាតិ។ អរិយធម៌ទាំងអស់ក្នុងលោកសុទ្ធតែមានប្រវត្តិ ការវិវត្តន៍ផ្លាស់របស់ជនជាតិនីមួយៗ វាលូតលាស់ដល់កំពូលពេលណា ដែលធាតុផ្សំទាំងឡាយនៃអរិយធម៌នោះរលាយចូលគ្នា ស៊ីសង្វាក់គ្នាយ៉ាងសុខដុមរមនាបំផុត៕ (ដកស្រង់ពី Tourist Guide 2003)